Âşık Seyrani (1800-1866), 19. yüzyılda yaşamış en önemli Türk halk ozanlarından ve hiciv (taşlama) ustalarından biridir.
Doğum ve Asıl Adı: Asıl adı Mehmet'tir. Kayseri'nin Develi (eski adıyla Everek) ilçesinde doğmuştur. Doğum tarihi kaynaklarda 1800, 1805 veya 1807 olarak geçer.
Eğitimi: Yoksul bir mahalle imamı olan Cafer Efendi'nin oğludur. Memleketinde medrese eğitimi almıştır.
Gezileri ve Yaşamı: Bir süre İstanbul'da bulunmuş, ardından Anadolu ve çevre bölgeleri (Halep, Bağdat gibi) gezmiştir. Yaşamı boyunca büyük maddi sıkıntılar ve yoksulluk çekmiştir.
Ölümü: 1866 yılında doğduğu yer olan Develi'de hayatını kaybetmiştir
Âşık Seyranî, köken ve tarikat mensubiyeti olarak doğrudan Alevi-Bektaşi kökenli veya Alevi bir aileden gelmemektedir; Kayseri'nin Develi (Everek) ilçesinde yoksul bir mahalle imamının çocuğu olarak dünyaya gelmiştir ve kaynaklarda genel olarak Nakşibendî / Sünni bir çevreye mensup olduğu belirtilir.
Bununla birlikte, İstanbul'da bulunduğu dönemde Alevi-Bektaşi tekkelerine girip çıkmış, tasavvufi zevki ve bu geleneğin söyleyiş biçimlerini yakından tanımıştır. Bu nedenle şiirlerinde Hz. Ali, Ehl-i Beyt sevgisi ve On İki İmam gibi Alevi-Bektaşi edebiyatında sıkça kullanılan tasavvufi kavramlara ve motiflere genişçe yer vermiştir. Özetle; kendisi doğduğu çevre itibarıyla Alevi değildir, ancak şiirlerinde Alevi-Bektaşi kültüründen ve tasavvufundan etkilenmiş, bu iki kültürü harmanlayan bir halk şairidir.
Hiciv ve Mizah: Seyrani, halk şiirinde özellikle eleştirel mizahın ve taşlamanın (hiciv) zirve isimlerindendir. Dönemindeki aksaklıkları, adaletsizlikleri ve toplumsal bozulmaları cesurca eleştirmiştir.
Vezin Kullanımı: Hem halk şiirinin temeli olan hece veznini hem de Divan edebiyatı nazım biçimlerinde kullanılan aruz veznini ustalıkla kulanmıştır.
Üslubu: Çağındaki yenilikleri ve toplumsal değişimleri yakından takip ederek şiirlerine yansıtmıştır. Halkın duygularına tercüman olduğu için halk arasında büyük bir saygınlık ve şöhret kazanmıştır.
Âşık
Seyrânî, tek bir divan veya kitap oluşturmamış; şiirleri
cönklerde, el yazması defterlerde ve halk dilinde günümüze
ulaşmış 800’ün üzerinde şiirden (taşlama,
koşma, semai,destan,nefes) oluşan bir külliyata
sahiptir.
Öne Çıkan Eserleri ve Şiirleri
Seyrânî'nin bilinen en ünlü şiirleri ve halk arasında dilden dile dolaşan eserleri şunlardır:
Eski Libas Gibi ("Eski libas gibi âşıkın gönlü")
Âlemde Bir Devir Dönüyor Amma
Ağlar Gezerim Aşkın Derdine Düşeli
Dünya Olur Bir Gün Harab
Muhabbet Yelleri
İdris Terziliği İcat Etmeden
Eyvah Fukaranın Beli Büküldü
Can İpini Ten Yününden
Sanatının Genel Özellikleri
Türler: Ağırlıklı olarak hece vezniyle yazdığı koșma, semai, destan ve şathiyeleriyle tanınır; bunun yanı sıra aruz ölçüsüyle yazdığı gazel ve divanları da vardır.
Temalar: Toplumsal yergiler (taşlama), rüşvet ve adaletsizlik eleştirileri, aşk, tasavvuf ve hikemiyat (bilgelik) şiirinin temelini oluşturur.
Özetle Seyrânî, edebiyat tarihimizde haksızlıklara karşı halkın sesi olmuş, korkusuzluğu ve keskin zekasıyla "taşlama geleneğinin" simge ismi haline gelmiştir.
Kayıtlar
