Ş A İ R A N E

“Biliyorsun ben hangi şehirdeysem Yalnızlığın başkenti orası.” – Cemal Süreya “Yaşamak değil, Beni bu telaş öldürecek…” – Özdemir Asaf “Ah, kimselerin vakti yok Durup ince şeyleri anlamaya.” – Gülten Akın “Cıvıl cıvıldı gözleri Yeni dağılmış bir ilkokul gibi.” – Can Yücel “Duyguluysan işin zor, Yaşamda yeniksindir.” – Özdemir Asaf “İçim hem kimsesizdi hem kalabalık.” – Edip Cansever “Hüznümle vedalaşmayı bana öğretmediler.” – Gülten Akın “Dönmeyeceğimiz bir yer beğen, Başka türlüsü güç.” – Turgut Uyar “Vasiyetimdir: Dalgınlığınıza gelmek istiyorum Ve kaybolmak o dalgınlıkta.” – Didem Madak “İçime gene Yolculuk mu düştü, nedir?” – Orhan Veli “uçurumlar var uçurumlar diyorum ben insanla insan arasında kendiyle kendi arasında.” – Nilgün Marmara “Sen ki saçından tırnağına kadar Bir hürriyete bedelsin.” – Turgut Uyar “Bir buluşma yeridir şimdi hüzünlerimiz.” – Edip Cansever “Bütün renkler aynı hızda kirleniyordu, Birinciliği beyaza verdiler.” – Özdemir Asaf

01 Eylül 2008

ESKİ RAMAZAN HİKAYELERİ

RAMAZAN HİKAYELERİ Eylül 01, 2008 0

KADIN EĞLENCELERİ

Eski Ramazanlar'da, erkekler kadar kadınlar da eğlenirlerdi. Belki erkeklerden daha da fazla. Çünkü, Ramazanlar'da erkekler hoşgörülü olurlar, eşlerinin gece misafirliklere gitmelerini, eve misafir davet etmelerini, bir Ramazan hakkı olarak kabul ederlerdi. Varlıklı evlerde yemekleri zaten Arap bacılar, aşçılar pişirirdi. Orta halli evlerde ise, kadınlar yemeklerini kendi elleri ile pişirirlerdi. Bunu da kocalarının teravih namazında bulundukları zaman içinde tamamlarlardı. Çünkü, bir an evvel işlerini bitirip, kendi aralarında eğleneceklerdi. Sonra, sahur yemeği öyle pek çeşitli olmazdı. Börek, pilav, yanında erik, kayısı kurusu ya da pestili ile yapılmış hoşaf ve bir sebze, bir de et yemeği. Bunların bazıları da iftar yemeklerinden artmış olurdu. Ramazanlar'da kadınlara tanınan eğlence hakları; tiyatrolara, orta oyunlarına gitmekti. Bazı erkekler, eşlerinin Şehzadebaşı, Direklerarası piyasa gezintilerine çıkmalarına da izin verirlerdi. Ramazan gecelerinde kadınların en tatlı eğlenceleri, kendi aralarında toplanmaları idi. Bir gece Ayşe Hanım'da, ertesi gece Salih Efendi'nin eşi Zehra Hanım'ın evinde toplanırlardı. Erkekler teravihten çıkar çıkmaz; kadınlar fenerlerini yakarak, yanlarına çocuklarını, kaynanalarını, varsa elti ve görümcelerini, hala ve teyzelerini alarak, kalabalık bir kafile halinde Aşye Hanım'ın, ya da Zehra Hanım'ın evinin yolunu tutarlardı. Kadınlar bu toplantılarda, kendi aralarında fıkralar anlatarak gülüşürler, fincan gibi oyunlar oynarlar, keten helvası, kestane pişirirler, kapıdan boza alıp içerlerdi. Kadınların bu gece eğlenceleri de çok zaman sahura kadar devam ederdi. Bu kadar uzun sürdüğü için de bazen sonu hoş bitmezdi. "Yemeğimi sahura kadar yaparım" diye ihmalkar davranan kadınlar, yemeği yetiştiremez, ya da pişirdiklerini mangal üstünde unutan kadınların yemekleri yanar, kocaları da çileden çıkardı. Böylece, o geceki eğlence zehir olurdu. Böyle bir duruma düşen kadınlardan, Ramazan eğlence hakkının alındığı da görülürdü. Eşleri, ancak bayram sabahı ellerini öpmelerine izin verirdi.

Prof.Dr.Zekeriya BEYAZ

28 Ağustos 2008

DİNLETEMEDİM

BENİM ŞİİRLERİM Ağustos 28, 2008 1

Ahir zamanda doldu gönlüm aşkla,
Bir ah edip ağladım gözümdeki yaşla,
Af diledim, yalvardım yakardım dönmedin bana,
Şimdi ben hangi gönlümle seveyim seni bilmem ki yar…

Kanayan yaramın üstüne bir daha basma,
Ne sen varsın, ne de bir başkası bundan sonra.
Yandım, kavruldum; unutuldum; deli divane aşığın oldum;
Yine de adımda aşk, gönlümde aşk dedi, dinletemedim…

Mehpare ÖĞÜT

Ağustos 2008

SEYİR DEFTERİ ÖYKÜLERİ III

ALINTI YAZILAR Ağustos 28, 2008 0

PENCEREDEN

a.

Geniş caddeleri seyrettim ben, gelen geçen beni görmedi. Konuşmak için istek de tükenince çok dinlemeyi seçtim kendime; belki bilerek, belki de hiç düşünmeden. Dinledikçe büyüdü içime düşen cümlelerin oluşturduğu yığın. Biriktikçe bir küme, sonra tepe, daha sonra da kocaman bir dağ oldu Tiyanşan misali. Ayıklamak, her birini ayrı ayrı başlıklar altında toplamak, hatta alt başlıklar altında bir düzene sokmak gerekliydi. Yoksa ben onları bu şekilde, anlamsız bir yığın hâlinde daha fazla taşıyamayacak, bir adım öteye dahi götüremeyecektim. Yine de yetmedi. Düzen beni hafifletmeye yetmedi. Onları bir şekilde dışarı akıtmalı, belki özgürlüklerini onlara geri vermeli, belki de onları uygun mekânlara salıvermeliydim. Hepsini başkalarından almıştım. Hepsini oradan buradan bir şekilde toplamıştım. Hiçbiri benim olmayan, benim cümlelerim.

Salıverdim; kimini aydınlık günler içinde buzların üzerine, kimini karanlık gecelerde çöl rüzgârına, kimini vadi boyunca uzanan çılgın nehirlere, kimini sıcak denizlere, kimini yosun kokulu okyanuslara, kimini engin gökyüzüne... her nereye gittimse salıverdim orada cümlelerimi. Bazısı muson yağmurlarında ıslandı, bazısı üşüdü keskin soğuklarda, kimisi yandı gölgeliği olmayan yerlerde. Ben hayattan aldığım cümlelerimi salıverdim hayatın içine. Bana öyle geldi ki, hiçkimse onlarla karşılaşmadı, kimse onlara rastlayamadı, kimse duymadı onların özgür çığlıklarını martılara eş... bir ben gördüm sevinçle dağılışlarını binlerce kilometrelik bir alana. Onları benden iyi kim tanıyabilirdi? Kim ellerinden tutup sahiplenebilirdi? Benden başka kim sever ya da sevebilirdi?

Geniş caddeleri seyrettim ben, gelen geçen beni görmedi. O caddeleri her an değişen bakışlarımla boyadım. Caddeler bu renk cümbüşünü farketmedi. Sonra çıkıp uzun yürüyüşler yaptım o caddelerde aşağıdan yukarıya, yukarıdan aşağıya; bir başıma. Çehrelerde bir tanıdık yan aradım, bildik bir taraf. Bulamadım. Adını öğrendiğim insanlar oldu, adını hiç soramadığım insanlar da... adını öğrenip unuttuklarım oldu, adını bir türlü aklımdan çıkaramadıklarım da... adını sevdiklerim oldu, adını ne yapsam söyleyemediklerim de... İsimleri hep sevdim, hem sevdim hem not ettim akıl defterime. Birgün için...

b.

“Rusça zor dil, kulağımı acıtıyor” dedi Mahide, ama aynı dili konuşmadıkları için anlamadı Silvi. Sürekli gülümseyen bir öğretmene, sürekli gülümsemek zorunda kalıyordu insan. Her ders sonrası eve döndüğünde yüzünde ağrı hissediyordu bu yüzden. Gülmekten ağrıyan bir yüzü olması canını sıktı biraz Mahide’nin. Her şey böyle garip noktalarla dokunuyordu işte ona. Küçük üniversite odası, kocaman dolmuşun sallantısı, gükyüzünü kaplayan teller, köşebaşı tablacıları, bir de buzun üstünde hız yapma yeteneği olan arabalar... Hepsi aklını yoran aynı ayrıntılar. Üstüne anlamadığı dilde konuşup sürekli gülen bir öğretmen.

"Kızı varmış. Adı Veronika’ymış. Kendisi “Vera”, annesi “Veroniçka” diye severmiş. Daha beş yaşındaymış. Evleri bahçeliymiş. Yakında Rusya’ya gideceklermiş. Bu ülkede durmak istemiyorlarmış. Çünkü korkuyorlarmış. Neden korktuklarını söylemek istemiyormuş. İnsan kendi ülkesinde kendisini daha iyi hissedermiş. Yakında oturuyormuş. Kızına annesi bakıyormuş. Çok üzgünmüş annesi. Herkesin üzülmek için sebepleri varmış. Bu hayat böyleymiş. Eskiden her şey çok güzelmiş. İnsan kaybedince farkediyormuş. Şimdi hayat yaşamak için zorlaşmış...”

Aklının köşesinde durmadan “patalok”* kelimesi dönüyordu. İlk derste öğrenilecek ilk kelimelerden biri bu olmamalıydı, belki bu yüzden anlamıyla kulağına gelen hoş tınısı arasında tezat olması canını sıktı. Sürekli bir “patalok” geçidi vardı aklında. “Birisi çıksın da şunu durdursun!” diye bağırdı evin duvarlarına. Birisi yoktu ki, nerede bu birileri. Oysa caddelerde aşağı yukarı koşup duran yığınla insan vardı. Bir tanesi bile ona uğrayamaz mıydı. Bir tanesi sadece. “Patalok” hâlâ kendisini tekrar ettirmeye devam ediyordu. Acımasızca. “Yok, bu dil bana çok fazla, bunu kaldırabileceğimi sanmıyorum.”

“Zamanla insan her şeye alışıyormuş. Çiçekleri çok seviyormuş. Özellikle Leylak. Bahçede büyük bir leylak ağacı varmış. Kızı en çok bu ağacın altında oynarmış. Okula başlayınca ne yapacaklarını bilemiyormuş. Mutsuz olmasını istemiyorlarmış. En iyisi Rusya’ya gitmekmiş. Ya başına kötü bir şey gelirse ne yaparmış. Bunu kaldırabileceğini sanmıyormuş. Kitap okumaktan zevk alıyormuş. Bu yüzden çoğu zamanını okuyarak geçiriyormuş. Ben bilmezmişim belki, çok iyi Rus yazarlar varmış. Onları okudukça hem üzülüyor, hem mutlu oluyormuş. Burada yalnızlık varmış. Yokluk varmış. İşsizlik varmış. Her şey üstlerine üstlerine geliyormuş. Rus yazarları okurken kendisini Rusya’da hissediyormuş. Puşkin başkaymış. Hele Gogol bir harikaymış. Turgenyev ise inanılmazmış. Tolstoy da fevkaladeymiş. Hepsini dikkatle okumalıymış. Tekrar tekrar okumakta fayda varmış...”

“Patalok” karışıklığı içinde bir gün geçirdiğine inanamayarak günü bitirip ertesi güne uyandığında, sol yanındaki ağrıdan hep korkarak hafif hareketlerle odalar arası yürüyüşler yaptı bir süre. Henüz bu kelime onu terketmemişti. Bu yüzden bir an önce derse koşup yeni bir kelimeyi “patalok” ile değiştirmeliydi. Başka yolu yoktu bunun kesin. Tınısının etkisine kapılacağı başka kelimeler olmalıydı bu dilde. Yeni başlamış olmanın gerginliği ile bütün öğrendiği kelimeleri dura dura gözden geçirdi. -Baabuşka, lift, maşiina, fabrik, slaava, kartoşka, pamidor, astanofka, baabıçka, sivitooçık...** Tümü birden hoşuna gitti. Sırayla hepsini aklına işlemeli ve gün gelip çatır çatır konuşabilmeliydi sokakta karşılaştığı insanlarla. İnsan dil bilmeyince dilsiz olup sadece izlemekle yetinmek zorunda kalıyor ya da derdini anlatabilmek için hep birilerinin yardımına ihtiyaç duyuyordu. Dil bilmek şart ötesi şarttı; bilmeliydi ki ne olduğunu, burada ne aradığını, nereden gelip nereye gittiğini, kimi kendisine yoldaş seçtiğini, bu yalnızlığın neden başına dolanmış olabileceğini ve belki geçmişten geleceğe doğru kurduğunu sandığı köprülerini paylaşabilecek bir ya da iki, belki de üç, hatta sekiz, on, yirmi kişi bulabilirdi. Madem hayat sürprizlerle doluydu, bu halka genişler ve belki kendisi bile buna inanamazdı.

“Moskova’ya yerleşmeyi düşünüyorlarmış. Aslında Beyazdeniz’e yakın bir köyde doğmuş büyük dedesi. İnsan köklerini gidip araştırmalıymış. Hem Moskova’da iş bulmak kolay olurmuş. Kalabalıkmış. Büyükmüş. Ama bir o kadar da pahalıymış. Aslında ne yapacaklarından pek emin değilmiş. Neyin doğru olduğuna karar vermek zormuş. Ya olmazsa imiş. Ya her şey yolunda gitmezse imiş. Ya pişman olurlarsa imiş. Annesi de bu şehri bırakmak istemiyormuş. Kardeşini bu topraklarda yalnız koyamazmış. Ara sıra onu ziyarete gitmek ona iyi geliyormuş. Görmese de, sesini duyamasa da artık kardeşi burada imiş. Garip bir kaza sonucu kaybettiği tek kardeşi Dimitri...”

c.

Birbirine bitişik ve beton ve eski ve renksiz ve soğuk ve kaba binalar sokak boyunca kale duvarı gibi ilerliyordu. Sbahın erken vakti olmasa da öğle henüz yaklaşmamıştı. Bugün iş bulmayı ümid ederek ağır adımlarla ilerleyen Dimitri bu yüzden belki biraz dalgındı ya da isteksiz adımları yüzünden yavaştı. Canı sıkılıyordu. Hiçbir şey eskisi gibi değildi. Düzen değişmiş, insanlar değişmiş, hayat değişmişti. Hayat ne olduğunu anlayamadan el değiştirmişti. Belki de diğer gidenler gibi bir an önce toparlanıp Rusya’nın yolunu tutmak en iyisiydi. İnsan nereye ait olduğunu ya da neyin kendisine ait olduğunu iyi bilmeliydi. Her yerde kavga vardı. Her yerde vuruşuyordu insanlar. Her yerde ve her zaman bitmiyordu alacak verecek davası. Birileri hep ölüyordu. Birileri ölüyor ve arkada kalanlar ölenin ardından hep ölümle yaşamak zorunda kalıyordu.

Dimitri işin içinden çıkamadı. Birbirine bitişik ve beton ve eski ve renksiz ve soğuk ve kaba binalara baktı birzamanlar içlerini dolduran rusları anımsayarak. Şimdi ruslar gitmiş, binalar bu ülkeye adını veren insanlara kalmıştı. Düşünmedi, ruslar ne zaman ve nasıl geldi buraya; düşünmedi neden geldiler ve ne yaptılar burada, düşünmedi ne oldu ve neden oldu ve neden azar azar bozuldu hep aynı giden düz çizgi. Düşünmedi. Çünkü cevapların hiçbirisini kabul etmek istemiyordu. Bildiği mutsuzluktu sırtında şu an taşıdığı. Onu mutlu edecek şeyin iş bulmak olmadığını da aslında biliyordu. Bir yerde taşlar oynamış ve açığa çıkmıştı yanlış üzerine cümleler kurup bu cümlelerle yaşamaya çalıştıkları. Yanlışın üzerine kurulsa kurulsa yanlış kurulurdu. Belki de buydu onu mutsuz eden. Annesine söylemek istedi bunu. Hiç görmediği babasına söylemek istedi. Ablasına, Vera’ya, eniştesine söylemek istedi. Karşı komşuya, onun yanındaki komşuya, sokak boyu bütün komşulara söylemek istedi.

İstedi, ancak tam bu sırada; birbirine bitişik ve beton ve eski ve renksiz ve soğuk ve kaba binaların karanlık pencerelerinden birinden devasa, rus marka bir televizyon uçarak tam başının üzerine düşüverdi. Dimitri, kanlar içinde sokak ortasına yığılırken söylemek istediği cümleleri düzene koymaya çalışıyordu. Sanki mutsuzluğu biraz azalmıştı. Sanki biraz... Biliyordu ki doğduğu bu şehirden bir daha hiç ayrılamayacaktı. Şimdi de ölmek nasıl bir şey onu anlatmak istiyordu. İstiyordu, ancak işte tam bu sırada bitti hayat.

* Patalok : (rusça) tavan

** “Baabuşka, lift, maşiina, fabrik, slaava, kartoşka, pamidor, astanofka, baabıçka, sivitooçık” : Büyükanne, asansör, araba, fabrika, kelime, patates, domates, durak, kelebek, çiçek (rusça)

Naz FERNİBA

BİR ŞAİR & BİR ŞİİR

BİYOGRAFİ Ağustos 28, 2008 1

ROBERT BLY

23 Aralık 1926’da Minnesota’da Norveç kökenli bir ailenin çoğu olarak doğdu. 1944-46 yılları arasında iki yıl donanmada kaldıktan sonra, önce Minnesota’da St. Olaf Koleji’ne, bir yıl aradan sonra da illüstrasyonist bir grup yazarla tanıştığı Harvard’a gitti. Bu dönemde Harvard, Donald Hall, Adrienne Rich, Kenneth Koch, John Ashbery ve John Hawkes gibi yazarlar için bir buluşma merkeziydi. 1950 yılında mezun oldu ve yazıları yanında konuşmalarıyla da dikkat çekti. O, genç şairler için bir öncü ve savaş karşıtı hareketin liderlerindendir. Bly bir çok şiir koleksiyonunu tamamlamış ve Amerikan şiirinin öncülerinden biri olmuştur. 1956’da Fullbright bursuyla Norveç’e gitti ve Norveç şiirlerini İngilizce’ye çevirdi. Norveç’te kaldığı sürece içinde Pablo Neruda, Cesar Vallejo, Gunnar Ekelof, Georg Trakl ve Harry Martinson gibi meşhur şairler üzerinde çalışma imkanı buldu. Amerika’ya dönünce “popüler edebiyat” çalışmaları yaptı, The Fifties, The Sixties ve The Seventies’le dönemlerin şiirlerini kendi kuşağına tanıttı. Şiir üzerine denemeler yazdı. 1966’da savaş karşıtı bir grup Amerikan şair ile birlikte Vietnam Savaşı’na karşı bir cephe oluşturdu. Bunun yanında bir “Erkekler Hareketi”nin de başlatıcısı oldu. Bir Grimm masalından hareketle bir tür "derin erkek"liği incelediği Iron John: A Book About Men kitabı [“Demir John: Erkekler Hakkıda Bir Kitap” isimli bu yapıtı Türkçe’ye “Sert Erkek Güçlü Erkek” adıyla Gülderen Dedeağaç tarafından çevirilmiş ve Gendaş Yayınları’nca 2004 Ekim’de yayımlanmıştır.] büyük yankı yapmış ve dünyanın dikkatini bu "Erkek Hareketi”ne çekmiştir. Bly, 1970’lerde 7 senesini Rumi’nin şiirlerini tercüme etmekle geçirir ve bunları birkaç kitap halinde tanınmayan bir yayınevine bastırır. Kendisi gibi şair bir dostu olan Coleman Barks’a 1970’lerde bazı akademik Rumi çevirilerini verir ve ‘Bu şiirler kafeslerinden kurtarılmayı bekliyor.’ der. Sekiz yıllık bir çalışmanın ardından Barks, ‘Çaldımsa da miri malı çaldım’ diyerek The Essential Rumi (Rumi’nin Özü) adlı çalışmasını yayımlar ve kitap büyük ilgi görerek yarım milyon nüsha satar. Bly yine 70’li yıllar boyunca Hindistan vecd şiirleri, denemeler, tercümeler, hikaye söylemeciliği, meditasyon, mitik güçler üzerine çalışmalar ve onbir şiir kitabı yayımladı. 80’li yıllarda ise, Loving a Woman in Two Worlds, The Wingéd Life: Selected Poems and Prose of Thoreau,The Man in the Black Coat Turns ve A Little Book on the Human Shadow’u yayımladı. Harper Collins tarafından yayımlanan son iki şiir kitabı What Have I Ever Lost by Dying? Collected Prose Poems ve Meditations on the Insatiable Soul’dur. Son zamanlarda basılan önemli bir kitabı da The Maiden King: The Reunion of Masculine and Feminine‘dir. Yeni şiir seçkisi Eating the Honey of Words’ü, ayrıca Ecco Press’den Ghalib, The Lightning Should Have Fallen on Ghalib (Sunil Dutta ile) çevirileri yayımlanmıştır. Best American Poetry 1999’un da editörlüğünü yapmıştır. The Night Abraham Called To The Stars (İbrahim’in Yıldızlara Seslendiği Gece), 50’li yıllardan beri geliştirmeye çalıştığı gazel formunda yazılmış 48 şiirden oluşmaktadır.

BİR YÜZÜN KEŞFİ

Konuşmak öylesine yakınlaştırıyor bizi! Açıyor
Bedenin kırılan dalgalarını,
Balıkları güneşe yaklaştırıp,
Pekiştiriyor denizin omurgalarını!

Bir yüzde gezindim, saatler boyu,
Karanlık ateşlerden geçip.
Bir bedene ağdım,
Henüz doğmamış,
Teni saran bir ışık gibi varolan,
İçinden ay gibi kaydığı tenin.

Robert BLY